Skip to contentसामग्री पर जाएँ
संस्कृत विद्याSanskrit Vidya

दामोदर

Dāmodara · Sanskrit name for boys

Report a problem on this pageइस पृष्ठ की समस्या बताएँ

Dāmodara Boysलड़के

Readings of the Sanskrit wordसंस्कृत शब्द के अर्थ

name of 9th Arhat of past Utsarpiṇī [1]

More recorded meaningsअन्य दर्ज अर्थ

name of Kṛṣṇa [2]

name of Śrutaśarman's general [3]

puṃ, (“damādisādhanenodārā utkṛṣṭā matiryā tayā gamyate iti dāmodaraḥ । ‘dāmnādāmodaraṃ viduḥ .’ iti bhagavadbacanāt । yaśodayā dāmnodare baddha iti vā dāmodaraḥ । ‘dāmāni lokanāmāni tāni yasyodarāntare । tena dāmodaro devaḥ śrīdharastu ramāśritaḥ ..’ iti vā .” iti viṣṇusahasranāmabhāṣye śaṅkaraḥ ॥ 53 ॥ tathā, mahābhārate । 5 । 70 । 8 । “devānāṃ svaprakāśatvāt damāddāmodaro vibhuḥ ..”) viṣṇuḥ । ityamaraḥ । 1 । 1 । 18 ॥ (dāma rajjurudare yasya । śrīkṛṣṇaḥ । yathā, mahābhārate । 1 । 190 । 19 । “dāmodaro bhrātaramugravīryyaṃ halāyudhaṃ vākyamidaṃ babhāṣe ..” yaśodayāsau udaradeśe dāmnā baddha āsīt ato'sya tathā nāma । yathā, harivaṃśe । 63 । 14, 26 । “dāmnā caivodare baddhvā pratyabandhadudūkhale । yadiśakto'si gaccheti tamuktrā karmma sākarot ..” “sa ca tenaiva nāmnā tu kṛṣṇo vai dāmabandhanāt । goṣṭhe dāmodara iti gopībhiḥ parigīyate ..”) bhūtārhadviśeṣaḥ । iti hemacandraḥ । 2 । 130 ॥ (śālagrāmamūrttiviśeṣaḥ । tallakṣaṇaṃ yathā, padmapurāṇe । “sthūlo dāmodaro jñeyaḥ sūkṣmacakro bhavettu saḥ । cakre tu madhyadeśe'sya pūjitaḥ sukhadaḥ sadā ..” asya anyadvivaraṇantu śālagrāmaśabde draṣṭavyam ॥ * ॥ kāśmīrasya nṛpaviśeṣaḥ । yathā, rājataraṅgiṇyām । 1 । 64 । “gatiṃ pravīrasulabhāṃ tasmin sukṣattriye gate । śrīmān dāmodaro nāma tatsūnurabhṛta kṣitim ..”) [4]

pu0 dāma vandhanasādhanaṃ udare yasya । yaśodānandane kṛṣṇe tatkathā “tato yaśodā saṃkruddhā kṛṣṇa kamalalocanam । ānāyya śakaṭīmūle bhartsayantī punaḥpunaḥ । dāmnā caivodare baddhvā pratyabadhnādudūkhale । yadi śaknoṣi gaccheti tamuktvā karma sā'karot” ityupakrame “sa ca tenaiva nāmnā tu kṛṣṇo vai dāmabandhanāt । ghoṣe dāmodara iti gopibhiḥ parigīyate” hariva0 64 a0 “vidāro rohitomārgo heturdāmodaraḥ sahaḥ” viṣṇu0 sa0 । śāṅkarabhāṣye tu asyānyāpi vyutpattirdarśitā yathā “damādisādhanenodarā utkṛṣṭā gatiryā tayā gamyata iti dāmodaraḥ । “damāddābhodaraṃ viduriti” mahābhārate yaśodayā dāmnodare baddha iti vā “dāmāni lokanāmānitāni yasyodarāntare । tena dāmodarastveṣaḥ śrīdharastviṭsamāśritaḥ” iti vyāsavacanāt vā dāmodaraḥ । “damo bahirindriyanigrahaḥ tajjanyo dāmaḥ tasyedamityaṇ ṛgatāviti dhātorbhāve “ṛdorap” pā0 api guṇe raparatve ca araḥ avagatiḥ gatyarthānāṃ jñānārthakatvāttasya viśeṣaṇamuditi utkṛṣṭa ityarthaḥ tathā ca dāmo damasādhakaḥ ut utkṛṣṭaḥ araḥ avagatiḥ sākṣātkārarūpāsyeti dāmodaraḥ । utkṛṣṭā ca gatiḥ dhūmādigatimapekṣyārcirādiḥ damādisādhanā asya saguṇasyeti dāmodaranāmaniruktiḥ । “tarvormadhyagataṃ baddha dāmnā gāḍhaṃ tathodaram । tataśca dāmodaratāṃ sa yayau dāmabandhanāditi” brahmapurāṇam iti ānandagiriḥ । 2 atīte arhadbhede hemaca0 । varddhamānapurasannikṛṣṭe 3 nadabhede ca । 4 śālagrāmamūrttibhede tallakṣaṇaṃ padmapurāṇe yathā “sthūlo dāmodaro jñeyaḥ sūkṣmacakro bhavettu saḥ । cakre tu madhyadeśe'sya pūjitaḥ sukhadaḥ sadā” । brahmāṇḍapurāṇe “dāmodarastathā sthūlo madhyacakraḥ pratiṣṭhitaḥ” pratiṣṭhita ityatra prakīrtita iti kvacit pāṭhaḥ । “dūrvābhaṃ dvārasaṅkīrṇaṃ pītarekhāyutaṃ śubham” । “pītarekhā tathaiva ceti” brahmapurāṇe pāṭhaḥ । brahmapurāṇe “uparyyadhaśca cakre dve nātidīrghaṃ mukhe bilam । madhye ca rekhā lambaikā sa ca dāmodaraḥ smṛtaḥ” । anyatra “sthūlo dāmodaro jñeyaḥ sūkṣmarandhro bhavettu yaḥ । cakre tanmadhyadeśasthe pajitaḥ śubhadaḥ sadā” । brahmavai0 prakṛtikhaṇḍe “dvicakraṃ sphuṭamatyantaṃ jñeyaṃ dāmodarābhidham” । matsyasūkte “viśvaksenamatisthūlaṃ laghu dāmodaraṃ smṛtam” [5]

viṣṇu, nārāyaṇa, kṛṣṇa, vaikuṇṭha, viṣṭaraśravas, hṛṣīkeśa, keśava, mādhava, svabhū, daityāri, puṇḍarīkākṣa, govinda, garuḍadhvaja, pītāmbara, acyuta, śārṅgin, viṣvaksena, janārdana, upendra, indrāvaraja, cakrapāṇi, caturbhuja, padmanābha, madhuripu [6]

Add to my notesमेरे नोट्स में जोड़ें

Show in the Dictionaryशब्दकोश में देखेंAll Sanskrit namesसभी संस्कृत नाम