देवता
devatāfeminineस्त्रीलिङ्ग
शुद्धगुणयुक्त[1] प्रमाण
Report a problemसमस्या बताएँAll meanings and sourcesसभी अर्थ और स्रोत
हिन्दी
देवता devatā feminineस्त्रीलिङ्ग
वेद-मन्त्रों में इसका अर्थ
देवता devatā
देवट devaṭa
English
देवता devatā feminineस्त्रीलिङ्ग
देवट devaṭa masculineपुंलिङ्ग
देवत devata mn
संस्कृत
देवता devatā
For reference onlyकेवल संदर्भ के लिए
Definitionsपरिभाषाएँ
- strī, (deva eva । svārthe tal .) devaṃ dyutiṃ krīḍāṃvā tanoti yā । tatparyyāyaḥ । amaraḥ 2 nirjjaraḥ 3 devaḥ 4 tridaśaḥ 5 vibudhaḥ 6 suraḥ 7 suparvvā 8 sumanāḥ 9 tridiveśaḥ 10 divaukāḥ 11 āditeyaḥ 12 diviṣat 13 lekhaḥ 14 aditinandanaḥ 15 ādityaḥ 16 ṛbhuḥ 17 asvapnaḥ 18 amartyaḥ 19 amṛtāndhāḥ 20 barhirmukhaḥ 21 kratubhuk 22 gīrvvāṇaḥ 23 dānavāriḥ 24 vṛndārakaḥ 25 daivatam 26 । ityamaraḥ । 1 । 1 । 9 ॥ svāhābhuk 27 danujadviṭ 28 dyuṣat 29 dauṣat 30 svargī 31 śaubhaḥ 32 nilimpaḥ 33 sucirāyuḥ 34 sthiraḥ 35 । iti śabdaratnāvalī ॥ tasyāḥ saṃkhyā trayastriṃśatkoṭayaḥ । yathā, -“sadārā vibudhāḥ sarvve svānāṃ svānāṃ gaṇaiḥ saha । trailokye tattrayastriṃśatkoṭīsaṃkhyā yathā bhava ..” iti pādmottarakhaṇḍam ॥ * gaṇadevatā yathā, -“ādityāstuṣitā viśvasādhyābhāsvaramārutāḥ । mahārājikarudrāśca vasavo gaṇadevatāḥ ॥ ādityā dvādaśa proktāstuṣitāstriṃśadeva hi । viśvedevā daśa proktāḥ sādhyā dvādaśa kīrttitāḥ ॥ ābhāsvarāścatuḥṣaṣṭirvātāḥ pañcāśadūnakāḥ । mahārājikanāmāno dve śate viṃśatistathā । rudrā ekādaśa proktā vasavo'ṣṭau samīritāḥ ..” iti śabdaratnāvalī ॥ * ॥ teṣāṃ catvāro varṇā yathā, -“ādityāḥ kṣattriyāsteṣāṃ viśaśca marutastathā । aśvinau ca smṛtau śūdrau tapasyugre samāsthitau ॥ smṛtāstvāṅgirasā devā brāhmaṇā iti niścayaḥ । ityetat sarvvadevānāṃ cāturvvarṇyaṃ prakīrttitam ..” iti mahābhārate mokṣadharmmaḥ ॥ * ॥ vaiṣṇavānāṃ pañcadevatā yathā, -“yatra yatra surāḥ pūjyā gaṇeśādyāstu karmmiṇām । viṣṇvarccane tatra tatra vaiṣṇavānāṃ hi vaiṣṇavāḥ ॥ viśvaksenaṃ sasanakaṃ sanātanamataḥparam । sanandaṃ sanatkumārañca pañcaivaṃ pūjayettataḥ ..” iti pādme uttarakhaṇḍam ॥ * ॥ devaṣaṭkaṃ yathā, -“gaṇeśañca dineśañca vahniṃ viṣṇuṃ śivaṃ śivām । devaṣaṭkañca saṃpūjya namaskṛtya vicakṣaṇaḥ ..” iti brahmavaivartte prakṛtikhaṇḍam ॥ api ca । “ādityaṃ gaṇanāthañca devīṃ rudraṃ yathākramam । nārāyaṇaṃ viśuddhākhyamante ca kuladevatāḥ ..” ityāhnikatattvam ॥ * ॥ vyaktiviśeṣasya upāsyadevatā yathā, -“yā yasyābhimatā puṃsaḥ sā hi tasyaiva devatā । kintu kāryyaviśeṣeṇa pūjitā ceṣṭadā nṛṇām ॥ viśeṣāt sarvvadā nāyaṃ niyamo hyanyathā nṛpāḥ । nṛpāṇāṃ daivataṃ viṣṇustathaiva ca purandaraḥ ॥ viprāṇāmagnirādityo brahmā caiva pinākadhṛk । devānāṃ daivataṃ viṣṇurdānavānāṃ triśūlabhṛt ॥ gandharvvāṇāṃ tathā sāmo yakṣāṇāmapi kathyate । vidyādharāṇāṃ vāgdevī sādhyānāṃ bhagavān hariḥ ॥ rakṣasāṃ śaṅkaro rudraḥ kinnarāṇāñca pārvvatī । ṛṣīṇāṃ daivataṃ brahmā mahādevaśca śūlabhṛt ॥ manūnāṃ syādumā devī tathā viṣṇuḥ sabhāskaraḥ । gṛhasthānāñca sarvve syurbrahmā vai brahmacāriṇām ॥ vaikhānasāmambikā …Sourceस्रोत
देवता devatā
For reference onlyकेवल संदर्भ के लिए
Words of the same meaningपर्यायाः
देवट devaṭa
For reference onlyकेवल संदर्भ के लिए
Definitionsपरिभाषाएँ
- tri, (divyatīti । diva + “śakādibhyo'ṭan .” uṇāṃ । 4 । 81 । iti aṭan .) śilpī । ityuṇādikoṣaḥ ॥Sourceस्रोत
देवाट devāṭa
For reference onlyकेवल संदर्भ के लिए
Definitionsपरिभाषाएँ
- puṃ, (aṭa gatau + bhāve ghañ । devānāṃ āṭo gamanaṃ yatra .) hariharakṣetram । yathā, “yadā nandī śūlapāṇirgodhanena puraskṛtaḥ । sthitavān taddinādeva kṣetraṃ hariharātmakam ॥ devānāmaṭanāccaiva devāṭa itisaṃjñitam ..” iti varāhapurāṇam ॥Sourceस्रोत
Sources of the readings shown hereयहाँ दिखाए गए अर्थों के स्रोत
- वैदिक पद-पदार्थ 4 meanings4 अर्थ
- Digital Corpus of Sanskrit (DCS), lexicon table lookup/dictionary.csv 3 meanings3 अर्थ
- Samsaadhanii Sanskrit–Hindi tables (scl, MT/data/hi: noun.txt, verb.txt, avy.txt), revision 1ec51dc4cbfecf271e4f3cb0bba41f25b5921572 3 meanings3 अर्थ
- Rādhākāntadeva, Śabdakalpadruma, Cologne Digital Sanskrit Dictionaries edition 3 meanings3 अर्थ
- Amarakośa synonym lists (indic-dict 'amara-onto' Babylon file) 1 meaning1 अर्थ
Every meaning names its own source. Follow the source below a meaning to see its entry and exact wording. Credits and licences:हर अर्थ अपना स्रोत बताता है। किसी अर्थ के नीचे स्रोत खोलकर उसकी प्रविष्टि और मूल शब्द देखें। श्रेय और अनुज्ञप्तियाँ: Sources and creditsस्रोत और श्रेय
Word forms and examplesशब्दरूप और उदाहरण
Forms used in the textsग्रन्थों में प्रयुक्त रूप
A number beside a form shows how often it occurs in the texts.रूप के पास दी संख्या बताती है कि वह ग्रन्थों में कितनी बार आया है।
देवता devatā feminineस्त्रीलिङ्ग
| Caseविभक्ति | Singularएक | Dualद्वि | Pluralबहु |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | देवता 506× | देवते 30× | देवताः 722× |
| द्वितीया | देवताम् 194× | देवते 22× | देवताः 466× |
| तृतीया | देवतया 237× देवता 11× | देवताभ्याम् 3× | देवताभिः 160× |
| चतुर्थी | देवतायै 80× | देवताभ्याम् 2× | देवताभ्यः 183× |
| पञ्चमी | देवतायाः 7× देवतातः 1× | – | देवताभ्यः 27× |
| षष्ठी | देवतायाः 11× | देवतयोः 7× | देवतानाम् 305× |
| सप्तमी | देवतायाम् 15× | देवतयोः 3× | देवतासु 47× |
| सम्बोधन | देवते 1× | – | देवताः 17× |
Counts show uses in the texts. Additional forms supplied by grammar rules have no count.संख्याएँ ग्रन्थों में मिले प्रयोग दिखाती हैं। व्याकरण से बने अतिरिक्त रूपों पर संख्या नहीं है।
See the attested forms and their grammarप्रयुक्त रूप और उनका व्याकरण देखें
| Formरूप | What it isक्या है | Times usedकितनी बार |
|---|---|---|
| देवताःdevatāḥ | noun, nominative, plural, feminine | 722× |
| देवताdevatā | noun, nominative, singular, feminine | 506× |
| देवताःdevatāḥ | noun, accusative, plural, feminine | 466× |
| देवताdevatā | noun, compound member | 425× |
| देवतानाम्devatānām | noun, genitive, plural, feminine | 305× |
| देवतयाdevatayā | noun, instrumental, singular, feminine | 237× |
| देवताम्devatām | noun, accusative, singular, feminine | 194× |
| देवताभ्यःdevatābhyaḥ | noun, dative, plural, feminine | 183× |
| देवताभिःdevatābhiḥ | noun, instrumental, plural, feminine | 160× |
| देवतायैdevatāyai | noun, dative, singular, feminine | 80× |
| देवतासुdevatāsu | noun, locative, plural, feminine | 47× |
| देवतेdevate | noun, nominative, dual, feminine | 30× |
देवता devatā ind
| Formरूप | What it isक्या है | Times usedकितनी बार |
|---|---|---|
| देवताdevatā | adverb | 4× |
In a mantraमन्त्र में प्रयोग
Mantras that contain this word. An example does not say which meaning applies; each meaning names its own source.ये वे मन्त्र हैं जिनमें यह शब्द आता है। उदाहरण यह नहीं बताता कि कौन-सा अर्थ लागू है; हर अर्थ अपना स्रोत बताता है।
अ॒ग्निर्दे॒वता॒ वातो॑ दे॒वता॒ सूर्यो॑ दे॒वता॑ च॒न्द्रमा॑ दे॒वता॒ वस॑वो दे॒वता॑ रु॒द्रा दे॒वता॑ऽऽदि॒त्या दे॒वता॑ म॒रुतो॑ दे॒वता॒ विश्वे॑ दे॒वा दे॒वता॒ बृह॒स्पति॑र्दे॒वतेन्द्रो॑ दे॒वता॒ वरु॑णो दे॒वता॑ ॥२० ॥
अनु॑त्त॒मा ते॑ मघव॒न्नकि॒र्नु न त्वावाँ॑ अस्ति दे॒वता॒ विदा॑नः । न जाय॑मानो॒ नश॑ते॒ न जा॒तो यानि॑ करि॒ष्या कृ॑णु॒हि प्र॑वृद्ध ॥
Where it is usedकहाँ आया है
Occurrences of this headword in Vedic word analysisवैदिक पदपाठ में इस शब्द के प्रयोग
- Ṛgvedaऋग्वेद 13
- Yajurvedaयजुर्वेद 37
- Atharvavedaअथर्ववेद 21
These counts are for the word as written, in any meaning. They do not show which meaning is right.ये संख्याएँ शब्द के रूप की हैं, किसी भी अर्थ में। इनसे यह नहीं पता चलता कि कौन-सा अर्थ ठीक है।
Used 3,579 times in the textsग्रन्थों में 3,579 बार प्रयुक्त
- Yajurveda 14.20 अग्निर्देवता वातो देवता सूर्यो देवता…
- Ṛgveda 1.165.9 अनुत्तमा ते मघवन्नकिर्नु न त्वावाँ…
- Ṛgveda 1.22.5 हिरण्यपाणिमूतये सवितारमुप ह्वये । स…
- Ṛgveda 1.100.15 न यस्य देवा देवता न…
- Ṛgveda 4.44.2 युवं श्रियमश्विना देवता तां दिवो…
- Ṛgveda 4.58.10 अभ्यर्षत सुष्टुतिं गव्यमाजिमस्मासु भद्रा द्रविणानि…
- Ṛgveda 6.4.7 त्वां हि मन्द्रतममर्कशोकैर्ववृमहे महि नः…
- Ṛgveda 6.70.5 मधु नो द्यावापृथिवी मिमिक्षतां मधुश्चुता…
- Ṛgveda 7.1.23 स मर्तो अग्ने स्वनीक रेवानमर्त्ये…
- Yajurveda 10.30 सवित्रा प्रसवित्रा सरस्वत्या वाचा त्वष्ट्रा…
Copy, cite or share this entryप्रविष्टि कॉपी, उद्धृत या साझा करें
Citeउद्धरण
देवता (devatā): शुद्धगुणयुक्त [1]. Sanskrit Vidya · digital edition 2.6.1. https://sanskritvidya.com/word/devata
[1] वैदिक पद-पदार्थ, VS 14.20 · देवता · padārtha 4 — https://sanskritvidya.com/word/devata?source=4253289502404737#sv-src-4253289502404737