इच्छा
icchāfeminineस्त्रीलिङ्ग
Citeउद्धरण
इच्छा (icchā): इच्छा [1]. Sanskrit Vidya · digital edition 2.6.1. https://sanskritvidya.com/word/iccha
[1] Samsaadhanii Sanskrit–Hindi tables (scl, MT/data/hi: noun.txt, verb.txt, avy.txt), revision 1ec51dc4cbfecf271e4f3cb0bba41f25b5921572, MT/data/hi/noun.txt, line 4145 — https://sanskritvidya.com/word/iccha?source=2270131804146395#sv-src-2270131804146395
इच्छा[1] For reference onlyकेवल संदर्भ के लिए
Report a problemसमस्या बताएँAll meanings and sourcesसभी अर्थ और स्रोत
हिन्दी
English
संस्कृत
इच्छा icchā
For reference onlyकेवल संदर्भ के लिए
Definitionsपरिभाषाएँ
- strī, (eṣaṇaṃ icchā । iṣ + śa + ṭāp .) manodharmmaviśeṣaḥ । tatparyyāyaḥ । ākāṅkṣā 2 vāñchā 3 dohadaḥ 4 spahā 5 īhā 6 tṛṭ 7 lipsā 8 manorathaḥ 9 kāmaḥ 10 abhilāṣaḥ 11 tarṣaḥ 12 । ityamaraḥ ॥ ruk 13 iṣā 14 śraddhā 15 tṛṣṇā 16 ruciḥ 17 matiḥ 18 dohalaṃ 19 chandaḥ 20 iṭ 21 । iti jaṭādharaḥ ॥ (yathā manau 5 । 45 “yo'hiṃ sakāni bhūtāni hinantyātmasukhecchayā” .) । nyāyamate asyāḥ kāraṇam । (yathā, bhāṣāparicchede । 148, 149 .) “nirduḥkhatve sukhe cecchā tajjñānādeva jāyate । icchā tu tadupāye syādiṣṭopāyatvadhīryyadi ॥ cikīrṣākṛtisādhyatvaprakārecchā tu yā bhavet । taddhetuḥ kṛtisādhyeṣṭasādhanatvamatirbhavet” ॥ asyāḥ pratibandhaḥ । “balavaddiṣṭahetutvamatiḥ syāt pratibandhikā” । iti bhāṣāparicchede 148 ॥Sourceस्रोत
इच्छा icchā
For reference onlyकेवल संदर्भ के लिए
Definitionsपरिभाषाएँ
- strī iṣa--bhāve śa । idaṃ me bhūyāditi vedāntādimate manodharmabhede sukhatatsādhanaviṣayacittavṛttau nyāyamate, sukhādijñānena tatsādhanatvajñānena ca jāyamāne idaṃme bhūyādityevaṃrūpe ātmadharmme 2 abhilāṣe ca । “ātmajanyā bhavedicchā icchājanyā bhavet kṛtiḥ । kṛtijanyā bhavecceṣṭā ceṣṭājanyā bhavet kriyā” nyāyasiddhāntaḥ । “kāmaḥ saṃkalpovicitsā śraddhā'śraddhā dhṛtiradhṛti rdrīrdhībhīrityetat sarvvaṃ mana eveti” śruteḥ manodharmmatvamiti sāṃkhyavedāntinaḥ । “vigatecchābhayakrodhāḥ” gītā “janmani kleśabahulaṃ kiṃ na duḥkhamataḥ param icchāsaṃpadyato nāsti yatnecchā na nivarttate” hitā0 । “nīto rātriḥ kṣaṇaiva mayā sārddhamicchāratairyā” megha0 । “mahīṃ mahecchaḥ parikīryya sūnau” “viṣamapyasṛtaṃ kvacidbhavedamṛtaṃ vā viṣamīśvarecchayā” raghuḥ । “yo'hiṃsakāni bhūtāni hinastyātmasukhecchayā” “devadattāṃ patirbhāryyāṃ vindate necchayātmanaḥ” “lakṣaṃ śastrabhṛtāṃ vāsādviduṣāmicchayātmanaḥ” iti ca manuḥ । “svecchayā vibhajet sutān” dāyabhā0 smṛtiḥ । sā ca dvividhāphalopāyarūpaviṣayabhedāt yathāha bhāṣā0 “sukhantu jagatāmeva kāmyaṃ dharmeṇa janyate । adharmmajanyaṃ duḥkhaṃ syāt pratikūlaṃ sacetasām । nirdukhatve sukhe cecchā tajjñānādeva jāyate । icchā tu tadupāyesyādiṣṭopāyatvadhīryadi । cikīrṣā kṛtisādhyatvaprakārecchā ca yā bhavet । taddhetuḥ kṛtisādhyeṣṭasādhanatvamatirbhavet । balavaddviṣṭahetutvamatiḥ syāt pratibandhikā । tadahetutvabuddhestu hetutvaṃ kasyacinmate” । vyākhyātaṃ ca muktā0 । ‘icchā hi phalaviṣayiṇī upāyaviṣayiṇī ca । phalantu sukhaṃ duḥkhābhāvaśca । tatra phalecchāṃ prati phalajñānaṃ kāraṇam । ataeva svataḥ puruṣārthaḥ sambhavati । yajjñātaṃ sat svavṛttitayeṣyate sa svataḥ puruṣārtha iti tallakṣaṇāt । itarecchānadhīnecchāviṣayatvaṃ phalito'rthaḥ । upāyecchāṃ pratīṣṭasādhanatājñānaṃ kāraṇam । kṛtisādhyatvaprakārikā kṛtisādhyakriyāviṣayiṇīcchā cikīrṣā pākaṃ kṛtyā sādhayāmīti tadanubhavāt । cikīrṣāṃ prati kṛtisādhyatājñānamiṣṭasādhanatājñānañca kāraṇam । ataeva vṛṣṭyāṃ kṛtisādhyatājñānābhāvānna cikīrṣā । balavaditi balavaddviṣṭasādhanatājñānaṃ tatra pratibandhakam । atī madhuviṣasaṃpṛktānnabhojane na cikīrṣā । balavaddveṣaḥ pratibandhaka ityanye । kasyacinmata iti । balavadaniṣṭājanakatvajñānaṃ kāraṇamityarthaḥ । kṛtisādhyatājñānādimato balavadaniṣṭasādhanatājñānaśūnyasya balavadaniṣṭajanakatvajñānaṃ vināpi cikīrṣāyāṃ vilambābhāvāt kasyacinmata ityasvaraso darśitaḥ” । vivṛtametat dinaka0 yathā “tatra tayormadhye । ataeva phalajñānasya phalecchāṃ prati hetutvādeva puruṣārthaḥ saṃbhavatīti sukhaṃ duḥkhābhāvaśca puruṣārthaḥ …Sourceस्रोत
इच्छा icchā
For reference onlyकेवल संदर्भ के लिए
Words of the same meaningपर्यायाः
Sources of the readings shown hereयहाँ दिखाए गए अर्थों के स्रोत
- Digital Corpus of Sanskrit (DCS), lexicon table lookup/dictionary.csv 3 meanings3 अर्थ
- Samsaadhanii Sanskrit–Hindi tables (scl, MT/data/hi: noun.txt, verb.txt, avy.txt), revision 1ec51dc4cbfecf271e4f3cb0bba41f25b5921572 1 meaning1 अर्थ
- Rādhākāntadeva, Śabdakalpadruma, Cologne Digital Sanskrit Dictionaries edition 1 meaning1 अर्थ
- Tārānātha Tarkavācaspati, Vācaspatya, Cologne Digital Sanskrit Dictionaries edition 1 meaning1 अर्थ
- Amarakośa synonym lists (indic-dict 'amara-onto' Babylon file) 1 meaning1 अर्थ
Every meaning names its own source. Follow the source below a meaning to see its entry and exact wording. Credits and licences:हर अर्थ अपना स्रोत बताता है। किसी अर्थ के नीचे स्रोत खोलकर उसकी प्रविष्टि और मूल शब्द देखें। श्रेय और अनुज्ञप्तियाँ: Sources and creditsस्रोत और श्रेय
Word forms and examplesशब्दरूप और उदाहरण
Forms used in the textsग्रन्थों में प्रयुक्त रूप
A number beside a form shows how often it occurs in the texts.रूप के पास दी संख्या बताती है कि वह ग्रन्थों में कितनी बार आया है।
| Caseविभक्ति | Singularएक | Dualद्वि | Pluralबहु |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | इच्छा 108× | – | इच्छाः 2× |
| द्वितीया | इच्छाम् 24× | – | – |
| तृतीया | इच्छया 227× | इच्छाभ्याम् 1× | इच्छाभिः 1× |
| चतुर्थी | इच्छायै 1× | – | – |
| पञ्चमी | इच्छायाः 26× इच्छातः 2× | – | – |
| षष्ठी | इच्छायाः 6× | – | – |
| सप्तमी | इच्छायाम् 5× | – | – |
| सम्बोधन | – | – | – |
Counts show uses in the texts. Additional forms supplied by grammar rules have no count.संख्याएँ ग्रन्थों में मिले प्रयोग दिखाती हैं। व्याकरण से बने अतिरिक्त रूपों पर संख्या नहीं है।
See the attested forms and their grammarप्रयुक्त रूप और उनका व्याकरण देखें
| Formरूप | What it isक्या है | Times usedकितनी बार |
|---|---|---|
| इच्छाicchā | noun, compound member | 238× |
| इच्छयाicchayā | noun, instrumental, singular, feminine | 227× |
| इच्छाicchā | noun, nominative, singular, feminine | 108× |
| इच्छायाःicchāyāḥ | noun, ablative, singular, feminine | 26× |
| इच्छाम्icchām | noun, accusative, singular, feminine | 24× |
| इच्छःicchaḥ | noun, nominative, singular, masculine | 12× |
| इच्छायाःicchāyāḥ | noun, genitive, singular, feminine | 6× |
| इच्छाःicchāḥ | noun, nominative, plural, masculine | 6× |
| इच्छायाम्icchāyām | noun, locative, singular, feminine | 5× |
| __ | noun | 5× |
| इच्छातःicchātaḥ | noun, ablative, singular, feminine | 2× |
| इच्छानाम्icchānām | noun, genitive, plural, masculine | 2× |
Copy, cite or share this entryप्रविष्टि कॉपी, उद्धृत या साझा करें
Citeउद्धरण
इच्छा (icchā): इच्छा [1]. Sanskrit Vidya · digital edition 2.6.1. https://sanskritvidya.com/word/iccha
[1] Samsaadhanii Sanskrit–Hindi tables (scl, MT/data/hi: noun.txt, verb.txt, avy.txt), revision 1ec51dc4cbfecf271e4f3cb0bba41f25b5921572, MT/data/hi/noun.txt, line 4145 — https://sanskritvidya.com/word/iccha?source=2270131804146395#sv-src-2270131804146395