Skip to contentसामग्री पर जाएँ
संस्कृत विद्याSanskrit Vidya

इच्छा

icchāfeminineस्त्रीलिङ्ग

Add to my notesमेरे नोट्स में जोड़ें

Citeउद्धरण

इच्छा (icchā): इच्छा [1]. Sanskrit Vidya · digital edition 2.6.1. https://sanskritvidya.com/word/iccha
[1] Samsaadhanii Sanskrit–Hindi tables (scl, MT/data/hi: noun.txt, verb.txt, avy.txt), revision 1ec51dc4cbfecf271e4f3cb0bba41f25b5921572, MT/data/hi/noun.txt, line 4145 — https://sanskritvidya.com/word/iccha?source=2270131804146395#sv-src-2270131804146395

इच्छा[1] For reference onlyकेवल संदर्भ के लिए

Report a problemसमस्या बताएँ
All meanings and sourcesसभी अर्थ और स्रोत

हिन्दी

केवल संदर्भ के लिए

शब्दकोश के अर्थ

  1. इच्छास्रोत

All 1 readingsसभी 1 अर्थ · हिन्दी

English

For reference only

Definitions

  1. inclinationSource
  2. wishSource
  3. (in gram.) the desiderative formSource

All 16 readingsसभी 16 अर्थ · English

संस्कृत

इच्छा icchā

For reference onlyकेवल संदर्भ के लिए

Definitionsपरिभाषाएँ

  1. strī, (eṣaṇaṃ icchā । iṣ + śa + ṭāp .) manodharmmaviśeṣaḥ । tatparyyāyaḥ । ākāṅkṣā 2 vāñchā 3 dohadaḥ 4 spahā 5 īhā 6 tṛṭ 7 lipsā 8 manorathaḥ 9 kāmaḥ 10 abhilāṣaḥ 11 tarṣaḥ 12 । ityamaraḥ ॥ ruk 13 iṣā 14 śraddhā 15 tṛṣṇā 16 ruciḥ 17 matiḥ 18 dohalaṃ 19 chandaḥ 20 iṭ 21 । iti jaṭādharaḥ ॥ (yathā manau 5 । 45 “yo'hiṃ sakāni bhūtāni hinantyātmasukhecchayā” .) । nyāyamate asyāḥ kāraṇam । (yathā, bhāṣāparicchede । 148, 149 .) “nirduḥkhatve sukhe cecchā tajjñānādeva jāyate । icchā tu tadupāye syādiṣṭopāyatvadhīryyadi ॥ cikīrṣākṛtisādhyatvaprakārecchā tu yā bhavet । taddhetuḥ kṛtisādhyeṣṭasādhanatvamatirbhavet” ॥ asyāḥ pratibandhaḥ । “balavaddiṣṭahetutvamatiḥ syāt pratibandhikā” । iti bhāṣāparicchede 148 ॥Sourceस्रोत

इच्छा icchā

For reference onlyकेवल संदर्भ के लिए

Definitionsपरिभाषाएँ

  1. strī iṣa--bhāve śa । idaṃ me bhūyāditi vedāntādimate manodharmabhede sukhatatsādhanaviṣayacittavṛttau nyāyamate, sukhādijñānena tatsādhanatvajñānena ca jāyamāne idaṃme bhūyādityevaṃrūpe ātmadharmme 2 abhilāṣe ca । “ātmajanyā bhavedicchā icchājanyā bhavet kṛtiḥ । kṛtijanyā bhavecceṣṭā ceṣṭājanyā bhavet kriyā” nyāyasiddhāntaḥ । “kāmaḥ saṃkalpovicitsā śraddhā'śraddhā dhṛtiradhṛti rdrīrdhībhīrityetat sarvvaṃ mana eveti” śruteḥ manodharmmatvamiti sāṃkhyavedāntinaḥ । “vigatecchābhayakrodhāḥ” gītā “janmani kleśabahulaṃ kiṃ na duḥkhamataḥ param icchāsaṃpadyato nāsti yatnecchā na nivarttate” hitā0 । “nīto rātriḥ kṣaṇaiva mayā sārddhamicchāratairyā” megha0 । “mahīṃ mahecchaḥ parikīryya sūnau” “viṣamapyasṛtaṃ kvacidbhavedamṛtaṃ vā viṣamīśvarecchayā” raghuḥ । “yo'hiṃsakāni bhūtāni hinastyātmasukhecchayā” “devadattāṃ patirbhāryyāṃ vindate necchayātmanaḥ” “lakṣaṃ śastrabhṛtāṃ vāsādviduṣāmicchayātmanaḥ” iti ca manuḥ । “svecchayā vibhajet sutān” dāyabhā0 smṛtiḥ । sā ca dvividhāphalopāyarūpaviṣayabhedāt yathāha bhāṣā0 “sukhantu jagatāmeva kāmyaṃ dharmeṇa janyate । adharmmajanyaṃ duḥkhaṃ syāt pratikūlaṃ sacetasām । nirdukhatve sukhe cecchā tajjñānādeva jāyate । icchā tu tadupāyesyādiṣṭopāyatvadhīryadi । cikīrṣā kṛtisādhyatvaprakārecchā ca yā bhavet । taddhetuḥ kṛtisādhyeṣṭasādhanatvamatirbhavet । balavaddviṣṭahetutvamatiḥ syāt pratibandhikā । tadahetutvabuddhestu hetutvaṃ kasyacinmate” । vyākhyātaṃ ca muktā0 । ‘icchā hi phalaviṣayiṇī upāyaviṣayiṇī ca । phalantu sukhaṃ duḥkhābhāvaśca । tatra phalecchāṃ prati phalajñānaṃ kāraṇam । ataeva svataḥ puruṣārthaḥ sambhavati । yajjñātaṃ sat svavṛttitayeṣyate sa svataḥ puruṣārtha iti tallakṣaṇāt । itarecchānadhīnecchāviṣayatvaṃ phalito'rthaḥ । upāyecchāṃ pratīṣṭasādhanatājñānaṃ kāraṇam । kṛtisādhyatvaprakārikā kṛtisādhyakriyāviṣayiṇīcchā cikīrṣā pākaṃ kṛtyā sādhayāmīti tadanubhavāt । cikīrṣāṃ prati kṛtisādhyatājñānamiṣṭasādhanatājñānañca kāraṇam । ataeva vṛṣṭyāṃ kṛtisādhyatājñānābhāvānna cikīrṣā । balavaditi balavaddviṣṭasādhanatājñānaṃ tatra pratibandhakam । atī madhuviṣasaṃpṛktānnabhojane na cikīrṣā । balavaddveṣaḥ pratibandhaka ityanye । kasyacinmata iti । balavadaniṣṭājanakatvajñānaṃ kāraṇamityarthaḥ । kṛtisādhyatājñānādimato balavadaniṣṭasādhanatājñānaśūnyasya balavadaniṣṭajanakatvajñānaṃ vināpi cikīrṣāyāṃ vilambābhāvāt kasyacinmata ityasvaraso darśitaḥ” । vivṛtametat dinaka0 yathā “tatra tayormadhye । ataeva phalajñānasya phalecchāṃ prati hetutvādeva puruṣārthaḥ saṃbhavatīti sukhaṃ duḥkhābhāvaśca puruṣārthaḥ …Sourceस्रोत

इच्छा icchā

All 3 readingsसभी 3 अर्थ · संस्कृत

Sources of the readings shown hereयहाँ दिखाए गए अर्थों के स्रोत

Every meaning names its own source. Follow the source below a meaning to see its entry and exact wording. Credits and licences:हर अर्थ अपना स्रोत बताता है। किसी अर्थ के नीचे स्रोत खोलकर उसकी प्रविष्टि और मूल शब्द देखें। श्रेय और अनुज्ञप्तियाँ: Sources and creditsस्रोत और श्रेय

Word forms and examplesशब्दरूप और उदाहरण

Forms used in the textsग्रन्थों में प्रयुक्त रूप

A number beside a form shows how often it occurs in the texts.रूप के पास दी संख्या बताती है कि वह ग्रन्थों में कितनी बार आया है।

Caseविभक्तिSingularएकDualद्विPluralबहु
प्रथमाइच्छा 108× इच्छाः 2×
द्वितीयाइच्छाम् 24×
तृतीयाइच्छया 227× इच्छाभ्याम् 1× इच्छाभिः 1×
चतुर्थीइच्छायै 1×
पञ्चमीइच्छायाः 26× इच्छातः 2×
षष्ठीइच्छायाः 6×
सप्तमीइच्छायाम् 5×
सम्बोधन

Counts show uses in the texts. Additional forms supplied by grammar rules have no count.संख्याएँ ग्रन्थों में मिले प्रयोग दिखाती हैं। व्याकरण से बने अतिरिक्त रूपों पर संख्या नहीं है।

See the attested forms and their grammarप्रयुक्त रूप और उनका व्याकरण देखें
FormरूपWhat it isक्या हैTimes usedकितनी बार
इच्छाicchānoun, compound member238×
इच्छयाicchayānoun, instrumental, singular, feminine227×
इच्छाicchānoun, nominative, singular, feminine108×
इच्छायाःicchāyāḥnoun, ablative, singular, feminine26×
इच्छाम्icchāmnoun, accusative, singular, feminine24×
इच्छःicchaḥnoun, nominative, singular, masculine12×
इच्छायाःicchāyāḥnoun, genitive, singular, feminine6×
इच्छाःicchāḥnoun, nominative, plural, masculine6×
इच्छायाम्icchāyāmnoun, locative, singular, feminine5×
__noun5×
इच्छातःicchātaḥnoun, ablative, singular, feminine2×
इच्छानाम्icchānāmnoun, genitive, plural, masculine2×

All formsसभी रूप

Copy, cite or share this entryप्रविष्टि कॉपी, उद्धृत या साझा करें
Add to my notesमेरे नोट्स में जोड़ें

Citeउद्धरण

इच्छा (icchā): इच्छा [1]. Sanskrit Vidya · digital edition 2.6.1. https://sanskritvidya.com/word/iccha
[1] Samsaadhanii Sanskrit–Hindi tables (scl, MT/data/hi: noun.txt, verb.txt, avy.txt), revision 1ec51dc4cbfecf271e4f3cb0bba41f25b5921572, MT/data/hi/noun.txt, line 4145 — https://sanskritvidya.com/word/iccha?source=2270131804146395#sv-src-2270131804146395

Open the offline dictionaryऑफ़लाइन शब्दकोश खोलें