ख्या
khyā4. P.
कहने योग्य[1] प्रमाण
Report a problemसमस्या बताएँAll meanings and sourcesसभी अर्थ और स्रोत
हिन्दी
ख्या khyā 4. P.
वेद-मन्त्रों में इसका अर्थ
ख्या khyā verb root
English
For reference only
Definitions
संस्कृत
ख्या khyā
For reference onlyकेवल संदर्भ के लिए
Definitionsपरिभाषाएँ
- la khyātau । kathane । iti kavikalpadrumaḥ ॥ (adāṃ-paraṃ-akaṃ-kathanādau tu sakaṃ--aniṭ .) khyātiḥ prasiddhiḥ । la, khyāti guṇī prasiddhaḥ syādityarthaḥ । khyāti sādhuḥ kathāṃ hareḥ । tathā ca । khyā prakathane । prakathanaṃ prasiddhiriti govindabhaṭṭaḥ । khyā prakathane iti caturbhujajumarau । iti durgādāsaḥ ॥Sourceस्रोत
ख्या khyā
For reference onlyकेवल संदर्भ के लिए
Definitionsपरिभाषाएँ
- prasiddhau dīptau aka0 kathane prakāśane jñāne ca saka0 ada0 para0 aniṭ । khyāti akhyat । ārddhadhātuke cakṣiṅaādeśaḥ khyādhātustu ubha0 । akhyat akhyāta--akhyāsta । cakhyau cakhye । khyātaḥ khyatataḥ khyānam । khyeyam । khyātā tatra kathane “akhyanmunistasya śivaṃ samādheḥ” bhaṭṭiḥ । karmmaṇi khyāyate akhyāyi । “hiraṇyapuramityeva khyāyate nagaraṃ param” bhā0 । khapuraśabde dṛśyam । “vibhīṣaṇena so'khyāyi” bhaṭṭiḥ । “śubhayogasamāyuktā śanau śatabhiṣā yadi । mahāmaheti sā khyātā kulakoṭīḥ samuddharet” ti0 ta0 । ati + atikramya kathane । “parorudrāvatikhyatam” ṛ0 8 । 22 । 14 । anu + anukarṣaṇe । “anu pūrvāṇi cakhyathuryugāni” ṛ0 7 । 70 । 4 । “anucakhyathuḥ anukṛṣṭavantāvanugrahārtham” bhā0 । anuvāde ca । anu + ā + tātparyyāvadhāraṇārthaṃ vyākhyāne anyākhyānaśabde 219 pṛ0 vṛśyam । abhi + ābhimukhyena darśane “mṛlīkaṃ sumanā abhikhyam” ṛ0 7 । 86 । 2 । “abhikhyamabhipaśyeyam” bhā0 । “abhikhyāya taṃ tigitena vidhya” ṛ0 2 । 30 । 9 । “abhikhāya saṃvīkṣya” bhā0 । abhitaḥ khyātau ca “puṇyametadabhikhyātaṃ triṣu lokeṣu bhārata!” bhā0 ānu0 96 a0 । dīptau aka0 abhikhyā । “kāpyabhikhyā tayorāsīt” raghuḥ । ava + avākprekṣaṇe । “ava hi khyatādhikūlādivaspaśaḥ” ṛ08 । 47 । 2 । nyakkāreṇa darśane ca “yadā vākhyatsa mara ṇam” ṛ0 10 । 27 । 3 । “avākhyat avākkṛtaṃ nyakkṛtamahaṃ paśyāmi” bhā0 । ā + kathaneḥ । “ākhyāhi mekobhavānugrarūpaḥ” gītā । ākhyātamākhyātena kriyāsātatye” pā0 । “sa pṛṣṭaḥ sarvato ghārttamākhyadrājñe na santatim” raghuḥ । “anākhyāyā dadan doṣaṃ daṇḍya uttamasāhamam” yājña0 । “sevā śvavṛttirākhyātā” manuḥ । ud + ā + udāharaṇe । “daśa vīryyāṇyudākhyāya” śata0 brā0 3 । 3 । 3 । 4 upa + ā + purāvṛttakathane । upākhyānam । uttaradānena vyākhyāne ca । “yadutāhaṃ tvayā pṛṣṭo vairajāt puruṣādidam । yadāsīt tad--udupākhyāsye praśnānanyāṃśca kṛtsnaśaḥ” bhāga0 2 । 9 । 45 । prati + ā + nivāraṇe “yadi tvaṃ bhajamānāṃ māṃ pratyākhyāsyasi mānada!” bhā0 va0 56 a0 । “abhipretamanāpannaḥ pratyākhyātumanīśvaraḥ” bhāga0 3 । 31 । 25 । vi + ā + vivaraṇe śabdāntareṇa tadarthakāthane । “athātaḥ putraparigrahavidhiṃ vyākhyāsyāmaḥ” śauna kaḥ । “vyākhyātuṃ kuśalāḥ kecit granthān dhārayituraṃ pare” bhā0 ā0 1 a0 । viśepeṇa kathane ca “vyācakṣuruccaiśca śubhaṃ praśastam” । anu + vi + ā + । uktasya punaḥ vyākhyāne “etaṃ tveva te bhūyo'nuvyākhyāsyāmi” chā0 upa0 । upa + vi + ā + upāsanādivibhūtiphalakathane “omityudgāyati tasyopavyākhyānaṃ bhavati” chā0 u0 । “tasyākṣarasyopavyākhyānamevamupāsanam evaṃ bibhūti evaṃ phalamityādi kathanamupavyākhyānam” bhā0 । …Sourceस्रोत
Sources of the readings shown hereयहाँ दिखाए गए अर्थों के स्रोत
- वैदिक पद-पदार्थ 4 meanings4 अर्थ
- Digital Corpus of Sanskrit (DCS), lexicon table lookup/dictionary.csv 3 meanings3 अर्थ
- Samsaadhanii Sanskrit–Hindi tables (scl, MT/data/hi: noun.txt, verb.txt, avy.txt), revision 1ec51dc4cbfecf271e4f3cb0bba41f25b5921572 3 meanings3 अर्थ
- Rādhākāntadeva, Śabdakalpadruma, Cologne Digital Sanskrit Dictionaries edition 1 meaning1 अर्थ
- Tārānātha Tarkavācaspati, Vācaspatya, Cologne Digital Sanskrit Dictionaries edition 1 meaning1 अर्थ
Every meaning names its own source. Follow the source below a meaning to see its entry and exact wording. Credits and licences:हर अर्थ अपना स्रोत बताता है। किसी अर्थ के नीचे स्रोत खोलकर उसकी प्रविष्टि और मूल शब्द देखें। श्रेय और अनुज्ञप्तियाँ: Sources and creditsस्रोत और श्रेय
Word forms and examplesशब्दरूप और उदाहरण
Forms used in the textsग्रन्थों में प्रयुक्त रूप
A number beside a form shows how often it occurs in the texts.रूप के पास दी संख्या बताती है कि वह ग्रन्थों में कितनी बार आया है।
| Formरूप | What it isक्या है | Times usedकितनी बार |
|---|---|---|
| ख्यातःkhyātaḥ | verb, nominative, singular, masculine, participle | 269× |
| ख्यातम्khyātam | verb, nominative, singular, neuter, participle | 171× |
| ख्याताkhyātā | verb, nominative, singular, feminine, participle | 77× |
| ख्याताःkhyātāḥ | verb, nominative, plural, masculine, participle | 53× |
| अख्यत्akhyat | verb, third person, singular, past, indicative | 42× |
| ख्यायतेkhyāyate | verb, third person, singular, present, indicative, passive | 25× |
| ख्यातम्khyātam | verb, accusative, singular, masculine, participle | 19× |
| ख्यातkhyāta | verb, compound member, participle | 18× |
| ख्यातौkhyātau | verb, nominative, dual, masculine, participle | 17× |
| ख्येषम्khyeṣam | verb, first person, singular, past, jussive | 7× |
| ख्यातम्khyātam | verb, accusative, singular, neuter, participle | 6× |
| ख्यःkhyaḥ | verb, second person, singular, past, jussive | 5× |
In a mantraमन्त्र में प्रयोग
Mantras that contain this word. An example does not say which meaning applies; each meaning names its own source.ये वे मन्त्र हैं जिनमें यह शब्द आता है। उदाहरण यह नहीं बताता कि कौन-सा अर्थ लागू है; हर अर्थ अपना स्रोत बताता है।
ए॒ते त॑ इन्द्र ज॒न्तवो॒ विश्वं॑ पुष्यन्ति॒ वार्य॑म् । अ॒न्तर्हि ख्यो जना॑नाम॒र्यो वेदो॒ अदा॑शुषां॒ तेषां॑ नो॒ वेद॒ आ भ॑र ॥
प्रत्य॒ग्निरु॒षसो॑ जा॒तवे॑दा॒ अख्य॑द्दे॒वो रोच॑माना॒ महो॑भिः । आ ना॑सत्योरुगा॒या रथे॑ने॒मं य॒ज्ञमुप॑ नो यात॒मच्छ॑ ॥
Where it is usedकहाँ आया है
Occurrences of this headword in Vedic word analysisवैदिक पदपाठ में इस शब्द के प्रयोग
- Ṛgvedaऋग्वेद 43
- Yajurvedaयजुर्वेद 8
- Sāmavedaसामवेद 12
- Atharvavedaअथर्ववेद 13
These counts are for the word as written, in any meaning. They do not show which meaning is right.ये संख्याएँ शब्द के रूप की हैं, किसी भी अर्थ में। इनसे यह नहीं पता चलता कि कौन-सा अर्थ ठीक है।
Used 788 times in the textsग्रन्थों में 788 बार प्रयुक्त
- Ṛgveda 1.81.9 एते त इन्द्र जन्तवो विश्वं…
- Ṛgveda 4.14.1 प्रत्यग्निरुषसो जातवेदा अख्यद्देवो रोचमाना महोभिः…
- Ṛgveda 1.35.5 वि जनाञ्छ्यावाः शितिपादो अख्यन्रथं हिरण्यप्रउगं…
- Ṛgveda 5.48.4 तामस्य रीतिं परशोरिव प्रत्यनीकमख्यं भुजे…
- Ṛgveda 1.4.3 अथा ते अन्तमानां विद्याम सुमतीनाम्…
- Ṛgveda 1.35.7 वि सुपर्णो अन्तरिक्षाण्यख्यद्गभीरवेपा असुरः सुनीथः…
- Ṛgveda 1.35.8 अष्टौ व्यख्यत्ककुभः पृथिव्यास्त्री धन्व योजना…
- Ṛgveda 1.46.10 अभूदु भा उ अंशवे हिरण्यं…
- Ṛgveda 1.109.1 वि ह्यख्यं मनसा वस्य इच्छन्निन्द्राग्नी…
- Ṛgveda 1.113.4 भास्वती नेत्री सूनृतानामचेति चित्रा वि…
Copy, cite or share this entryप्रविष्टि कॉपी, उद्धृत या साझा करें
Citeउद्धरण
ख्या (khyā): कहने योग्य [1]. Sanskrit Vidya · digital edition 2.6.1. https://sanskritvidya.com/word/khya
[1] वैदिक पद-पदार्थ, ṚV 5.48.4 · अख्यम् · padārtha 3 — https://sanskritvidya.com/word/khya?source=3313948202010639#sv-src-3313948202010639