पश्
paś4. Ā.
देखता है[1] प्रमाण
Report a problemसमस्या बताएँAll meanings and sourcesसभी अर्थ और स्रोत
हिन्दी
पश् paś 4. Ā.
पश् paś verb root
English
संस्कृत
पस् pas
For reference onlyकेवल संदर्भ के लिए
Definitionsपरिभाषाएँ
- puṃ, (pātayati vegena vṛkṣādīn । pat + karttari ḍaḥ । antarṇic .) pavanaḥ । (patati vṛkṣāt । pat + karttari ḍaḥ .) parṇam । (pīyate iti .) pānama । pātā । ityekākṣarakoṣaḥ ॥ (yathā, manuḥ । 2 । 139 । “rājasnātakayoścaiva srātako nṛpamānabhāk” ..)Sourceस्रोत
पस् pas
For reference onlyकेवल संदर्भ के लिए
Definitionsपरिभाषाएँ
- pañcamavargasya prathabhovarṇaḥ spaśavarṇeṣu ekaviṃśatitamaḥ । tasyoccāraṇasthānabhoṣṭhaḥ । tasyoccāraṇe ābhyantaraprayatnaḥ oṣṭhena saha jihvāgrasya sparśaḥ । bāhyāḥ prayatnāḥ vivāraśvāsaghoṣāḥ alpaprāṇaśca । asmin pare visargasya sthāne upādhmānīyaḥ varṇābhidhāne asya vācakaśabdāuktā yathā “paḥ surapriyatā tīkṣṇā lohitaḥ pañcamo ramā । guhyakarttā nidhiḥ śeṣaḥ kālarātriḥ surārihā । tapanaḥ pālanaḥ pātā devadevo nirañjanaḥ । sāvitrī pātinī pānaṃ vīratantro dhanurddharaḥ । dakṣapārśvaśca senānīrmarīciḥ pavanaḥ śaniḥ । uḍḍīśaṃ jayinī kumbho'nalarekhā ca mīhakaḥ । mūlaṃ dvitīyamindrāṇī lolākṣī manaātmakaḥ” tadadhīśadevatādhyānaṃ yathā “dvicitravasanāṃ devīṃ dvibhujāṃ paṅkajekṣaṇām । raktacandanaliptāṅgīṃ padmamālāvibhūṣitām । maṇiratnādikeyūrahārabhūṣitavigrahām । caturvarga pradāṃ nityāṃ nityānandamayīṃ parām । evaṃ dhyātvā pakārantu tanmantraṃ daśadhā japet” । asya svarūpaṃ yathā “ataḥ paraṃ pravakṣyāmi pakārākṣaramavyayam । catuvargapradaṃ varṇaṃ śaraccandrasamaprabham । pañcadevamayaṃ varṇaṃ svayaṃ paramakuṇḍalī । pañcaprāṇamayaṃ varṇaṃ triśaktisahitaṃ tathā । triguṇāvasthitaṃ varṇamātmāditattvasaṃyutam । mahāmokṣapradaṃ varṇaṃ hṛdi bhāvaya pārvati!” iyi kāmadhenutantre 5 paṭale । asya mātṛkanyāse dakṣapārśve nyāsyatā । kāvyādau asya prathamaprayoge sukhaṃ phalam । “sukhabhayamaraṇakleśaduḥkhaṃ pravargaḥ” vṛ0 ṭī0 । pavargasthānāṃ pañcānāṃ varṇānāṃ krameṇa phalapañcakokteḥ ।Sourceस्रोत
Sources of the readings shown hereयहाँ दिखाए गए अर्थों के स्रोत
- वैदिक पद-पदार्थ 4 meanings4 अर्थ
- Digital Corpus of Sanskrit (DCS), lexicon table lookup/dictionary.csv 3 meanings3 अर्थ
- Samsaadhanii Sanskrit–Hindi tables (scl, MT/data/hi: noun.txt, verb.txt, avy.txt), revision 1ec51dc4cbfecf271e4f3cb0bba41f25b5921572 3 meanings3 अर्थ
- Rādhākāntadeva, Śabdakalpadruma, Cologne Digital Sanskrit Dictionaries edition 1 meaning1 अर्थ
- Tārānātha Tarkavācaspati, Vācaspatya, Cologne Digital Sanskrit Dictionaries edition 1 meaning1 अर्थ
Every meaning names its own source. Follow the source below a meaning to see its entry and exact wording. Credits and licences:हर अर्थ अपना स्रोत बताता है। किसी अर्थ के नीचे स्रोत खोलकर उसकी प्रविष्टि और मूल शब्द देखें। श्रेय और अनुज्ञप्तियाँ: Sources and creditsस्रोत और श्रेय
Word forms and examplesशब्दरूप और उदाहरण
Forms used in the textsग्रन्थों में प्रयुक्त रूप
A number beside a form shows how often it occurs in the texts.रूप के पास दी संख्या बताती है कि वह ग्रन्थों में कितनी बार आया है।
| Formरूप | What it isक्या है | Times usedकितनी बार |
|---|---|---|
| पश्यpaśya | verb, second person, singular, present, imperative | 901× |
| अपश्यत्apaśyat | verb, third person, singular, imperfect, indicative | 765× |
| पश्यामिpaśyāmi | verb, first person, singular, present, indicative | 473× |
| पश्येत्paśyet | verb, third person, singular, present, optative | 283× |
| पश्यतिpaśyati | verb, third person, singular, present, indicative | 274× |
| अपश्यम्apaśyam | verb, first person, singular, imperfect, indicative | 229× |
| अपश्यन्apaśyan | verb, third person, plural, imperfect, indicative | 211× |
| पश्यसिpaśyasi | verb, second person, singular, present, indicative | 190× |
| पश्यन्paśyan | verb, nominative, singular, masculine, present, participle | 186× |
| पश्यन्तिpaśyanti | verb, third person, plural, present, indicative | 105× |
| पश्यतpaśyata | verb, second person, plural, present, imperative | 102× |
| अपश्यामapaśyāma | verb, first person, plural, imperfect, indicative | 97× |
In a mantraमन्त्र में प्रयोग
Mantras that contain this word. An example does not say which meaning applies; each meaning names its own source.ये वे मन्त्र हैं जिनमें यह शब्द आता है। उदाहरण यह नहीं बताता कि कौन-सा अर्थ लागू है; हर अर्थ अपना स्रोत बताता है।
ए॒तत्त्यन्न योज॑नमचेति स॒स्वर्ह॒ यन्म॑रुतो॒ गोत॑मो वः । पश्य॒न्हिर॑ण्यचक्रा॒नयो॑दंष्ट्रान्वि॒धाव॑तो व॒राहू॑न् ॥
यु॒वं प्र॒त्नस्य॑ साधथो म॒हो यद्दैवी॑ स्व॒स्तिः परि॑ णः स्यातम् । गो॒पाजि॑ह्वस्य त॒स्थुषो॒ विरू॑पा॒ विश्वे॑ पश्यन्ति मा॒यिनः॑ कृ॒तानि॑ ॥
Where it is usedकहाँ आया है
Occurrences of this headword in Vedic word analysisवैदिक पदपाठ में इस शब्द के प्रयोग
- Ṛgvedaऋग्वेद 138
- Yajurvedaयजुर्वेद 29
- Sāmavedaसामवेद 15
- Atharvavedaअथर्ववेद 98
These counts are for the word as written, in any meaning. They do not show which meaning is right.ये संख्याएँ शब्द के रूप की हैं, किसी भी अर्थ में। इनसे यह नहीं पता चलता कि कौन-सा अर्थ ठीक है।
Used 4,919 times in the textsग्रन्थों में 4,919 बार प्रयुक्त
- Ṛgveda 1.88.5 एतत्त्यन्न योजनमचेति सस्वर्ह यन्मरुतो गोतमो…
- Ṛgveda 3.38.9 युवं प्रत्नस्य साधथो महो यद्दैवी…
- Ṛgveda 1.128.4 स सुक्रतुः पुरोहितो दमेदमेऽग्निर्यज्ञस्याध्वरस्य चेतति…
- Ṛgveda 5.30.1 क्व१ स्य वीरः को अपश्यदिन्द्रं…
- Ṛgveda 1.10.2 यत्सानोः सानुमारुहद्भूर्यस्पष्ट कर्त्वम् । तदिन्द्रो…
- Ṛgveda 1.18.9 नराशंसं सुधृष्टममपश्यं सप्रथस्तमम् । दिवो…
- Ṛgveda 1.22.20 तद्विष्णोः परमं पदं सदा पश्यन्ति…
- Ṛgveda 1.25.11 अतो विश्वान्यद्भुता चिकित्वाँ अभि पश्यति…
- Ṛgveda 1.32.14 अहेर्यातारं कमपश्य इन्द्र हृदि यत्ते…
- Ṛgveda 1.35.2 आ कृष्णेन रजसा वर्तमानो निवेशयन्नमृतं…
Copy, cite or share this entryप्रविष्टि कॉपी, उद्धृत या साझा करें
Citeउद्धरण
पश् (paś): देखता है [1]. Sanskrit Vidya · digital edition 2.6.1. https://sanskritvidya.com/word/pas
[1] वैदिक पद-पदार्थ, ṚV 5.30.1 · अपश्यत् · padārtha 4 — https://sanskritvidya.com/word/pas?source=3530829091749801#sv-src-3530829091749801