अवदानशतक २१
Avadānaśataka, chapter 21 (AvŚat, 22)Avadānaśataka, अध्याय 21 (AvŚat, 22)
बुद्धो भगवान् सत्कृतो गुरुकृतो मानितः पूजितो राजभी राजमात्रैर् धनिभिः पौरैः श्रेष्ठिभिः सार्थवाहैर् देवैर् नागैर् यक्षैर् असुरैर् गरुडैः किन्नरैर् महोरगैर् इति देवनागयक्षासुरगरुडकिन्नरमहोरगाभ्यर्चितो बुद्धो भगवान् ज्ञातो महापुण्यो लाभी चीवरपिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्काराणां सश्रावकसंघः श्रावस्त्यां विहरति जेतवने ऽनाथपिण्डदस्यारामे
buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme
आचरितम् एतन् मध्यदेशे यदारामिकाः पद्मान्य् आदाय वीथीं गत्वा विक्रीणते
ācaritam etan madhyadeśe yadārāmikāḥ padmāny ādāya vīthīṃ gatvā vikrīṇate
अथ भगवान् पूर्वाह्णे निवास्य पात्रचीवरम् आदाय श्रावस्तीं पिण्डाय प्राविक्षत्
atha bhagavān pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya śrāvastīṃ piṇḍāya prāvikṣat
अन्यतमा च स्त्री दारकं स्वभुजाभ्याम् आदाय वीथीम् अवतीर्णा
anyatamā ca strī dārakaṃ svabhujābhyām ādāya vīthīm avatīrṇā
ददर्श च स दारको बुद्धं भगवन्तं द्वात्रिंशता महापुरुषलक्षणैः समलंकृतम् अशीत्या चानुव्यञ्जनैर् विराजितगात्रं व्यामप्रभालंकृतं सूर्यसहस्रातिरेकप्रभं जङ्गमम् इव रत्नपर्वतं समन्ततो भद्रकम्
dadarśa ca sa dārako buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam
दृष्ट्वा च पुनः प्रसादजातः सहसा बाहुम् अभिप्रसार्य आरामिकसकाशात् पद्मं गृहीत्वा भगवतो मूर्ध्नि प्रक्षिप्तवान्
dṛṣṭvā ca punaḥ prasādajātaḥ sahasā bāhum abhiprasārya ārāmikasakāśāt padmaṃ gṛhītvā bhagavato mūrdhni prakṣiptavān
ततस् तत् पद्मं शकटचक्रमात्रं भूत्वोपरि विहायसि स्थितम्
tatas tat padmaṃ śakaṭacakramātraṃ bhūtvopari vihāyasi sthitam
भगवन्तं च गच्छन्तम् अनुगच्छति तिष्ठन्तं तिष्ठति
bhagavantaṃ ca gacchantam anugacchati tiṣṭhantaṃ tiṣṭhati
ततो भगवता पद्मरागसदृशा प्रभा उत्सृष्टा सकला श्रावस्ती अवभासिता तद्धैतुकं च राजामात्यपौराः आवर्जिताः ॥ १ ॥
tato bhagavatā padmarāgasadṛśā prabhā utsṛṣṭā sakalā śrāvastī avabhāsitā taddhaitukaṃ ca rājāmātyapaurāḥ āvarjitāḥ
अनार्षFor reference only. Not recommended as a model for Sanskrit as Deva Bhāṣā.केवल सन्दर्भ हेतु। देववाणी संस्कृत के आदर्श के रूप में इसकी अनुशंसा नहीं है।
tato bhagavatā smitam upadarśitam
धर्मता खलु यस्मिन् समये भगवन्तः स्मितं प्राविष्कुर्वन्ति तस्मिन् समये नीलपीतलोहितावदाता अर्चिषो मुखान् निश्चार्य काश्चिद् अधस्ताद् गच्छन्ति काश्चिद् उपरिष्टाद् गच्छन्ति
dharmatā khalu yasmin samaye bhagavantaḥ smitaṃ prāviṣkurvanti tasmin samaye nīlapītalohitāvadātā arciṣo mukhān niścārya kāścid adhastād gacchanti kāścid upariṣṭād gacchanti
या अधस्ताद् गच्छन्ति ताः संजीवं कालसूत्रं संघातं रौरवं महारौरवं तपनं प्रतापनम् अवीचिम् अर्बुदं निरर्बुदं अटटं हहवं हुहुवम् उत्पलं पद्मं महापद्मं नरकान् गत्वा ये उष्णनरकास् तेषु शीतीभूता निपतन्ति ये शीतनरकास् तेषूष्णीभूता निपतन्ति
yā adhastād gacchanti tāḥ saṃjīvaṃ kālasūtraṃ saṃghātaṃ rauravaṃ mahārauravaṃ tapanaṃ pratāpanam avīcim arbudaṃ nirarbudaṃ aṭaṭaṃ hahavaṃ huhuvam utpalaṃ padmaṃ mahāpadmaṃ narakān gatvā ye uṣṇanarakās teṣu śītībhūtā nipatanti ye śītanarakās teṣūṣṇībhūtā nipatanti
तेन तेषां सत्त्वानां कारणाविशेषाः प्रतिप्रस्रभ्यन्ते
tena teṣāṃ sattvānāṃ kāraṇāviśeṣāḥ pratiprasrabhyante
तेषाम् एवं भवति किं नु वयं भवन्त इतश् च्युताः आहोस्विद् अन्यत्रोपपन्ना इति
teṣām evaṃ bhavati kiṃ nu vayaṃ bhavanta itaś cyutāḥ āhosvid anyatropapannā iti
तेषां प्रसादसंजननार्थं भगवान् निर्मितं विसर्जयति
teṣāṃ prasādasaṃjananārthaṃ bhagavān nirmitaṃ visarjayati
तेषां निर्मितं दृष्ट्वैवं भवति न ह्य् एव वयं भवन्त इतश् च्युताः नाप्य् अन्यत्रोपपन्नाः
teṣāṃ nirmitaṃ dṛṣṭvaivaṃ bhavati na hy eva vayaṃ bhavanta itaś cyutāḥ nāpy anyatropapannāḥ
अपि त्व् अयम् अपूर्वदर्शनः सत्त्वः अस्यानुभावेनास्माकं कारणाविशेषाः प्रतिप्रस्रब्धा इति
api tv ayam apūrvadarśanaḥ sattvaḥ asyānubhāvenāsmākaṃ kāraṇāviśeṣāḥ pratiprasrabdhā iti
ते निर्मिते चित्तम् अभिप्रसाद्य तन् नरकवेदनीयं कर्म क्षपयित्वा देवमनुष्येषु प्रतिसन्धिं गृह्णन्ति यत्र सत्यानां भाजनभूता भवन्ति
te nirmite cittam abhiprasādya tan narakavedanīyaṃ karma kṣapayitvā devamanuṣyeṣu pratisandhiṃ gṛhṇanti yatra satyānāṃ bhājanabhūtā bhavanti
या उपरिष्टाद् गच्छन्ति ताश् चातुर्महाराजिकांस् त्रयस्त्रिंशान् यामांस् तुषितान् निर्माणरतीन् परनिर्मितवशवर्तिनो ब्रह्मकायिकान् ब्रह्मपुरोहितान् महाब्रह्मणः परीत्ताभान् अप्रमाणाभान् आभास्वरान् परीत्तशुभान् अप्रमाणशुभाञ् शुभकृत्स्नान् अनभ्रकान् पुण्यप्रसवान् बृहत्फलान् अबृहान् अतपान् सुदृशान् सुदर्शनान् अकनिष्ठान् देवान् गत्वा अनित्यं दुःखं शून्यम् अनात्मेत्य् उद्घोषयन्ति गाथाद्वयं च भाषन्ते
yā upariṣṭād gacchanti tāś cāturmahārājikāṃs trayastriṃśān yāmāṃs tuṣitān nirmāṇaratīn paranirmitavaśavartino brahmakāyikān brahmapurohitān mahābrahmaṇaḥ parīttābhān apramāṇābhān ābhāsvarān parīttaśubhān apramāṇaśubhāñ śubhakṛtsnān anabhrakān puṇyaprasavān bṛhatphalān abṛhān atapān sudṛśān sudarśanān akaniṣṭhān devān gatvā anityaṃ duḥkhaṃ śūnyam anātmety udghoṣayanti gāthādvayaṃ ca bhāṣante
आरभध्वं निष्क्रामत युज्यध्वं बुद्धशासने
ārabhadhvaṃ niṣkrāmata yujyadhvaṃ buddhaśāsane
धुनीत मृत्युनः सैन्यं नडागारम् इव कुञ्जरः ॥ २ ॥
dhunīta mṛtyunaḥ sainyaṃ naḍāgāram iva kuñjaraḥ
यो ह्य् अस्मिन् धर्मविनये अप्रमत्तश् चरिष्यति
yo hy asmin dharmavinaye apramattaś cariṣyati
प्रहाय जातिसंसारं दुःखस्यान्तं करिष्यति ॥ ३ ॥
prahāya jātisaṃsāraṃ duḥkhasyāntaṃ kariṣyati
अथ ता अर्चिषस् त्रिसाहस्रमहासाहस्रं लोकधातुम् अन्वाहिण्ड्य भगवन्तम् एव पृष्ठतः पृष्ठतः समनुगच्छन्ति
atha tā arciṣas trisāhasramahāsāhasraṃ lokadhātum anvāhiṇḍya bhagavantam eva pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanugacchanti
तद् यदि भगवान् अतीतं कर्म व्याकर्तुकामो भवति भगवतः पृष्ठतो ऽन्तर्धीयन्ते
tad yadi bhagavān atītaṃ karma vyākartukāmo bhavati bhagavataḥ pṛṣṭhato 'ntardhīyante
अनागतं व्याकर्तुकामो भवति पुरस्ताद् अन्तर्धीयन्ते
anāgataṃ vyākartukāmo bhavati purastād antardhīyante
नरकोपपत्तिं व्याकर्तुकामो भवति पादतले ऽन्तर्धीयन्ते
narakopapattiṃ vyākartukāmo bhavati pādatale 'ntardhīyante
तिर्यगुपपत्तिं व्याकर्तुकामो भवति पार्ष्ण्याम् अन्तर्धीयन्ते
tiryagupapattiṃ vyākartukāmo bhavati pārṣṇyām antardhīyante
प्रेतोपपत्तिं व्याकर्तुकामो भवति पादाङ्गुष्ठे ऽन्तर्धीयन्ते
pretopapattiṃ vyākartukāmo bhavati pādāṅguṣṭhe 'ntardhīyante
मनुष्योपपत्तिं व्याकर्तुकामो भवति जानुनोर् अन्तर्धीयन्ते
manuṣyopapattiṃ vyākartukāmo bhavati jānunor antardhīyante
बलचक्रवर्तिराज्यं व्याकर्तुकामो भवति वामे करतले ऽन्तर्धीयन्ते
balacakravartirājyaṃ vyākartukāmo bhavati vāme karatale 'ntardhīyante
चक्रवर्तिराज्यं व्याकर्तुकामो भवति दक्षिणे करतले ऽन्तर्धीयन्ते
cakravartirājyaṃ vyākartukāmo bhavati dakṣiṇe karatale 'ntardhīyante
देवोपपत्तिं व्याकर्तुकामो भवति नाभ्याम् अन्तर्धीयन्ते
devopapattiṃ vyākartukāmo bhavati nābhyām antardhīyante
श्रावकबोधिं व्याकर्तुकामो भवति आस्ये ऽन्तर्धीयन्ते
śrāvakabodhiṃ vyākartukāmo bhavati āsye 'ntardhīyante
प्रत्येकबोधिं व्याकर्तुकामो भवति ऊर्णायाम् अन्तर्धीयन्ते
pratyekabodhiṃ vyākartukāmo bhavati ūrṇāyām antardhīyante
अनुत्तरां सम्यक्संबोधिं व्याकर्तुकामो भवति उष्णीषे अन्तर्धीयन्ते ॥ ४ ॥
anuttarāṃ samyaksaṃbodhiṃ vyākartukāmo bhavati uṣṇīṣe antardhīyante
अथ ता अर्चिषो भगवन्तं त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य भगवत ऊर्णायाम् अन्तर्हिताः
atha tā arciṣo bhagavantaṃ triḥ pradakṣiṇīkṛtya bhagavata ūrṇāyām antarhitāḥ
अथायुष्मान् आनन्दः कृतकरपुटो भगवन्तं पप्रच्छ
athāyuṣmān ānandaḥ kṛtakarapuṭo bhagavantaṃ papraccha
नानाविधो रङ्गसहस्रचित्रो वक्त्रान्तरान् निष्कसितः कलापः
nānāvidho raṅgasahasracitro vaktrāntarān niṣkasitaḥ kalāpaḥ
अवभासिता येन दिशः समन्ताद् दिवाकरेणोदयता यथैव ॥ ५ ॥
avabhāsitā yena diśaḥ samantād divākareṇodayatā yathaiva
gāthāś ca bhāṣate
विगतोद्भवा दैन्यमदप्रहीणा बुद्धा जगत्य् उत्तमहेतुभूताः
vigatodbhavā dainyamadaprahīṇā buddhā jagaty uttamahetubhūtāḥ
नाकारणं शङ्खमृणालगौरं स्मितम् उपदर्शयन्ति जिना जितारयः ॥ ६ ॥
nākāraṇaṃ śaṅkhamṛṇālagauraṃ smitam upadarśayanti jinā jitārayaḥ
तत्कालं स्वयम् अधिगम्य वीर बुद्ध्या श्रोतॄणां श्रमण जिनेन्द्र काङ्क्षितानाम्
tatkālaṃ svayam adhigamya vīra buddhyā śrotṝṇāṃ śramaṇa jinendra kāṅkṣitānām
धीराभिर् मुनिवृष वाग्भिर् उत्तमाभिरुत्पन्नं व्यपनय संशयं शुभाभिः ॥ ७ ॥
dhīrābhir munivṛṣa vāgbhir uttamābhirutpannaṃ vyapanaya saṃśayaṃ śubhābhiḥ
नाकस्माल्लवणजलाद्रिराजधैर्याः संबुद्धाः स्मितम् उपदर्शयन्ति नाथाः
nākasmāllavaṇajalādrirājadhairyāḥ saṃbuddhāḥ smitam upadarśayanti nāthāḥ
यस्यार्थे स्मितम् उपदर्शयन्ति धीरास्तं श्रोतुं समभिलषन्ति ते जनौघाः ॥ ८ ॥
yasyārthe smitam upadarśayanti dhīrāstaṃ śrotuṃ samabhilaṣanti te janaughāḥ
भगवान् आह एवम् एतद् आनन्द एवम् एतत्
bhagavān āha evam etad ānanda evam etat
नाहेत्वप्रत्ययम् आनन्द तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धाः स्मितं प्राविष्कुर्वन्ति
nāhetvapratyayam ānanda tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ smitaṃ prāviṣkurvanti
पश्यस्य् आनन्द अनेन दारकेण प्रसादजातेन तथागतस्य पद्मं क्षिप्तम्
paśyasy ānanda anena dārakeṇa prasādajātena tathāgatasya padmaṃ kṣiptam
evaṃ bhadanta
एष आनन्द दारको ऽनेन कुशलमूलेन चित्तोत्पादेन देयधर्मपरित्यागेन च पञ्चदश कल्पान् विनिपातं न गमिष्यति
eṣa ānanda dārako 'nena kuśalamūlena cittotpādena deyadharmaparityāgena ca pañcadaśa kalpān vinipātaṃ na gamiṣyati
दिव्यमानुषसुखम् अनुभूय पद्मोत्तरो नाम प्रत्येकबुद्धो भविष्यति
divyamānuṣasukham anubhūya padmottaro nāma pratyekabuddho bhaviṣyati
अयम् अस्य देयधर्मो यो ममान्तिके चित्तप्रसादः
ayam asya deyadharmo yo mamāntike cittaprasādaḥ
तस्मात् तर्हि भिक्षव एवं शिक्षितव्यम् यद् बुद्धप्रत्येकबुद्धश्रावकेषु कारान् करिष्यामः
tasmāt tarhi bhikṣava evaṃ śikṣitavyam yad buddhapratyekabuddhaśrāvakeṣu kārān kariṣyāmaḥ
इत्य् एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम् ॥ ९ ॥
ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam
Open in the reading appपठन ऐप में खोलेंContentsविषय-सूचीBack to the Libraryग्रन्थालय पर लौटें